درس خارج اصول 91-92 جلسه 53

بسم الله الرحمن الرحیم

جلسه پنجاه و سوم درس خارج اصول

المطلب الرابع: ادلّة الاتجاه الصحیحی علی وجود القدر الجامع

ادله صحیحی­ها برای وجود قدر جامع، چند امر است که عبارتند از:

  1. تبادر؛ 2. صحت سلب؛ 3. روایات؛ 4. سیره واضعین و صاحبان صنایع.

توضیح دلیل اول: مرحوم آخوند می­فرماید وقتی لفظ صلاة استعمال می­شود معنای صحیح آن به ذهن، تبادر پیدا می­کند و تبادر، علامت حقیقت است؛ یعنی موضوع­له لفظ صلاة معنای صحیح آن است، نه اعم از صحیح و فاسد.

اشکال اول: تبادر؛ یعنی انسباق معنا از حاق لفظ با صرف نظر از قرائن داخلیه و خارجیه.

سؤال اینجاست که آیا معنای صلاة با صرف نظر از قرائن داخلیه و خارجیه بر معنای صحیح دلالت می­کند؟ در حالی که شما فرمودید معنای صلاة معنای مبهمی است و از طریق آثار پی به­معنای مؤثر می‌بریم. یا به تعبیر دیگر شما فرمودید همین معراج المؤمن به عنوان اثر قدر جامع است، پس معلوم می­شود معنای صلاة مبهم است. اگر معنای صلاة، مبهم است چطور شما از حاق لفظ، بدون قرینه معنای صحیح را اراده می­فرمایید؟

جواب آخوند: اینکه می­گوییم تبادر از حاق لفظ حاصل می­شود، از طریق آثارش است و از خود لفظ صلاة معنای صحیح تبادر نمی­شود و ما اجمالاً می­دانیم که معنای صلاة، در خصوص صحیح استعمال می‌شود. به تعبیر دیگر، ما نسبت به­معنای صلاة به عینه، شناخت نداریم، ولی به وجهه و عنوانه شناخت داریم؛ یعنی از طریق آثار آن شناخت داریم. لذا شناخت تفصیلی نیاز نداریم؛ یعنی همان شناخت اجمالی برای ما کافی است.

معلوم می­شود مرحوم آخوند مي‌خواهد بفرماید که ما از طریق قرائن خارجیه مثل آثار خارجی، به ذهنمان تبادر می­کند که منظور از لفظ صلاة، صلاة صحیحه است. اگر منظور این باشد بطلانش روشن است؛ به خاطر اینکه تبادر در اینجا یک دلیل جداگانه نیست، بلکه به انضمام قرینه دلیل شده است. به عبارت، دیگر دلیل اول «تبادر» زیرمجموعۀ دلیل سوم «آثاری که در روایت ذکر شده است» می­باشد و در عین حال، تبادری می­خواهیم که از حاق لفظ باشد، ولی در اینجا قرینه کمک می‌کند.

اشکال شهید صدر

اینجا قرائن عامه در کار است؛ مثل اینکه در مسجد وارد شوید و یکی بگوید: «صلیتُ»؛ نماز خواندم. ذهن ما به قرینه عامه، منصرف می‌شود به اینکه نماز صحیح خوانده است، ولی با صرف نظر از قرائن نمی­توان لفظ صلاة را بر صحیح حمل کرد و لذا این تبادری که همراه با قرائن عامه است در اینجا کاربردی ندارد.

اشکال دیگر: ما درصددیم تا معنای لفظ در زمان شارع را بفهمیم. آیا در آن زمان هم وقتی کلمه صلاة به کار برده می­شد معنای صحیح به ذهن انسان متبادر می­شد؟ بالأخره فقیه به دنبال کشف معنا در عصر شارع است، نه متشرع. لذا ممکن است جواب دهند که به برکت «اصالـة عدم النقل» ما این قول را بیان می­کنیم.

جواب می­دهیم تبادر در اینجا علامت حقیقت نیست؛ چون تبادر به کمک اصالـة عدم النقل، معنای صحیح را به ذهن می­رساند و حال آنکه تبادری حجت است که از حاق لفظ باشد. بنابراین، تبادر نمی­تواند دلیل محکمی برای صحیحی باشد.

دلیل دوم صحیحی، صحت سلب است. می­گویند: «نماز فاسد لیس بصلاة»؛ نماز فاسد نماز نیست. صحت سلب، علامت مجاز است پس معلوم می­شود استعمال لفظ صلاة در معنایی اعم از صحیح و فاسد، مجاز می­شود و عدم صحت سلب که علامت حقیقت است برای اراده معنای صحیح است.

اشکال: صحت سلب در اینجا نمی­تواند برای مجاز بنا بر قول اعمی، علامت باشد. لذا مقصود از نمازی که شما می­گویید «الصلاة الفاسدة لیس بصلاة» چیست؟ آیا منظور نمازی است که بدون قرینه خارجیه و داخلیه باشد، اینکه مبهم است!

همانگونه که خود شما در کفایه فرمودید: معنای صلاة امر مبهم است و وقتی امر مبهمی باشد این امر مبهم، قابل حمل و سلب نیست؛ چون معنایش مشخص نیست. پس حتماً منظور از این صلاة، صلاتی است که از آثارش، معنایش برای ما روشن می­شود و لذا آن نمازی که معراج مؤمن است، نماز صحیح است.

اگر منظور این باشد مشکلی پیش می­آید و آن این است که عدم صحت سلبی، علامت حقیقت است که مطلق باشد، نه مقید؛ چون عدم صحت سلب مطلق، علامت حقیقت است. منظور این است که شما وقتی می­گویید: «الصلاة الفاسدة لیس بصلاة الصحیحه»، این صحت سلب، مقید است، نه مطلق. مثل اینکه شما بگویید عبای سیاه، عبای سفید نیست.

اینکه روشن است. اگر می­توانید بگویید عبای سیاه، عبای سفید نیست این را به­صورت مطلق بگویید، نه به­صورت مقید. پس صحت سلبی که مورد نظر است، صحت سلب مطلق است؛ یعنی شما بگویید: «الصلاة الفاسدة لیس بصلاة». این قول باطل خواهد بود؛ چون در هر صورت، نماز است؛ شما می­خواهید بگویید «الصلاة الفاسده لیس بصلاة الصحیحه»، که این صحت سلب، مقید است و دیگر علامت مجاز نیست.

به این نکته نیز باید توجه داشت که نوع بزرگان علم اصول؛ خصوصاً متأخرین، اعمی هستند و این اشکالات را بر مرحوم آخوند، وارد می‌دانند.

دانلود فایل صوتی از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2016/09/osoul-91-53.mp3[/QR]

دانلود پی دی اف از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2016/09/osoul-91-53.pdf[/QR]

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *