جلسه 1(الصلاه فی النجس)

بسم الله الرحمن الرحیم

جلسه اول درس خارج فقه استاد مختاری (طهارت)                   31/7/98

(الصلاه فی النجس)

بحث امروز مربوط به بحث نماز در لباس یا بدن نجس است.

فصل الصلاة في النجس: «فصل إذا صلّى في النجس فإن كان عن علم و عمد بطلت صلاته، و كذا إذا كان عن جهل بالنجاسة من حيث الحكم بأن لم يعلم أنّ الشي‌ء الفلاني مثل عرق الجنب من الحرام نجس، أو عن جهل بشرطيّة الطهارة للصلاة.

و أمّا إذا كان جاهلًا بالموضوع بأن لم يعلم أنّ ثوبه أو بدنه لاقى البول مثلًا فإن لم يلتفت أصلًا أو التفت بعد الفراغ من الصلاة صحّت صلاته، و لا يجب عليه القضاء، بل و لا الإعادة في الوقت، و إن كان أحوط، و إن التفت في أثناء الصلاة، فإن علم سبقها و أنّ بعض صلاته وقع مع النجاسة بطلت مع سعة الوقت للإعادة و إن كان الأحوط الإتمام ثمّ الإعادة. و مع ضيق الوقت إن أمكن التطهير أو التبديل و هو في الصلاة من غير لزوم المنافي فليفعل ذلك و يتمّ و كانت صحيحة و إن لم يمكن أتمّها و كانت صحيحة.

و إن علم حدوثها في الأثناء مع عدم إتيان شي‌ء من أجزائها مع النجاسة. أو علم بها و شكّ في أنّها كانت سابقاً أو حدثت فعلًا فمع سعة الوقت و إمكان التطهير أو التبديل يتمّها بعدهما، و مع عدم الإمكان يستأنف، و مع ضيق الوقت يتمّها مع النجاسة و لا شي‌ء  عليه و أمّا إذا كان ناسياً فالأقوى وجوب الإعادة أو القضاء مطلقاً، سواءً تذكّر بعد الصلاة أو في أثنائها، أمكن التطهير أو التبديل أم لا.»

اگر کسی عالماً و عامداً با لباس یا بدن نجس نماز بخواند، نماز او باطل است، چون عالماً و عامداً این کار را انجام داده است. همچنین کسی که جاهل به نجاست باشد از حیث حکم و با آن نجاست نماز بخواند، نماز او باطل است، مقصود از حیث حکم یعنی حکم آن را نمی داند، مانند کسی که نمی داند عرق جنب از حرام نجس است، یا اینکه نمی داند خون حیوان غیر ذبیحه نجس است، در این صورت نیز نماز آن شخص باطل است.

در مجموع برای شخصی که با لباس یا بدن نجس نماز می خواند پنج صورت متصور است:

صورت اول: شخص عالماً و عامداً در یک لباس نجس نماز خوانده است، در اینجا این شخص عالم به موضوع و حکم می­باشد، یعنی هم می­داند لباس او نجس است و هم حکم نماز با لباس نجس را می­داند.

صورت دوم: شخص با لباس نجس نماز خوانده، اما جاهل به حکم آن بوده است.

صورت سوم: جاهل به موضوع بوده است، یعنی نمی­داند لباس او نجس است اما حکم این عمل را می­داند.

صورت چهارم: موضوع را فراموش کرده است، یعنی می­داند لباس او نجس است، منتها در اثناء نماز یادش آمد یا پس از اتمام نماز به یادش آمد.

صورت پنجم: ناسی حکم است، یعنی می­داند لباس او نجس است، یعنی عالم به موضوع است، اما حکم آن را فراموش کرده است.

در صورت اول که «الصلاة فی النجس عالما و عامدا» است، یعنی هم حکم را می دانسته و هم موضوع را، اما با همین حال نماز را خوانده است، در بطلان این نماز بحثی نیست، زیرا اجماع علماء در مساله وجود دارد، مرحوم آقای حکیم در مستمسک جلد 1 صفحه 527 بیان فرمودند: «فصل إذا صلى في النجس إجماعاً محكياً نقله عن جماعة، منهم الشيخ، و الفاضلان، و الشهيدان و غيرهم. و تقتضيه نصوص المانعية البالغة حد التواتر الآمرة بغسل الثياب و البدن من النجاسات للصلاة، و المانعة عن الصلاة فيها».

روایاتی هم قبلا عرض کردیم که دال بر شرطیت طهارت در صحت نماز بود، و روایاتی که دال بر مانعیت نجاست از صحت نماز بود را قبلا عرض کردیم.

این روایات در وسایل الشیعه جلد 3 من ابواب النجاسات از ابواب 18 تا 22 می­باشد، حتی یک باب در وسائل به همین نام است؛ بَابُ وُجُوبِ الْإِعَادَةِ فِي الْوَقْتِ وَ بَعْدَهُ عَلَى مَنْ صَلَّى مَعَ نَجَاسَةِ ثَوْبِهِ أَوْ بَدَنِهِ عَامِداً عَالِما.

ما روایات خاصه هم در این بحث داریم که باید عرض کنیم.

روایت اول در وسائل الشیعه جلد 3 کتاب الطهاره من ابواب النجاسات باب 40 روایت 3: «عَنْهُ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِيرَةِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ أَصَابَ ثَوْبَهُ جَنَابَةٌ أَوْ دَمٌ قَالَ إِنْ كَانَ عَلِمَ أَنَّهُ أَصَابَ ثَوْبَهُ جَنَابَةٌ قَبْلَ أَنْ يُصَلِّيَ ثُمَّ صَلَّى فِيهِ وَ لَمْ يَغْسِلْهُ فَعَلَيْهِ أَنْ يُعِيدَ مَا صَلَّى وَ إِنْ كَانَ لَمْ يَعْلَمْ بِهِ فَلَيْسَ عَلَيْهِ إِعَادَة وَ إِنْ كَانَ يَرَى أَنَّهُ أَصَابَهُ شَيْ‏ءٌ فَنَظَرَ فَلَمْ يَرَ شَيْئاً أَجْزَأَهُ أَنْ يَنْضِحَهُ بِالْمَاءِ».

سوال از مردی است که به لباس او منی یا خون اصابت کرده است، حضرت فرمودند: اگر قبل از نماز می­داند لباس او نجس بوده و در همان لباس نماز خوانده بدون طهارت، آن شخص باید نماز را اعاده کند.

روایت دوم در وسائل الشیعه جلد 3 کتاب الطهاره من ابواب النجاسات باب 40 روایت 5: «مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ مَهْزِيَارَ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ أَبَانٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ يُصَلِّي وَ فِي ثَوْبِهِ عَذِرَةٌ مِنْ إِنْسَانٍ أَوْ سِنَّوْرٍ أَوْ كَلْبٍ أَ يُعِيدُ صَلَاتَهُ قَالَ إِنْ كَانَ لَمْ يَعْلَمْ فَلَا يُعِيدُ».

راوی می­پرسد: اگر شخصی در لباسی که در آن عذره انسان یا سمور یا کلب است نماز بخواند، باید اعاده کند نماز را؟ حضرت می­فرمایند: اگر علم به نجاست نداشته باشد اعاده لازم نیست.

پس مفهوم آن می­شود که اگر علم به نجاست داشت، باید نماز را اعاده کند.

روایت سوم در وسائل الشیعه جلد 3 کتاب الطهاره من ابواب النجاسات باب 43 روایت 1: «مُحَمَّدُ بْنُ يَعْقُوبَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِيرَةِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ أَصَابَ ثَوْبَهُ جَنَابَةٌ أَوْ دَمٌ قَالَ إِنْ‏ كَانَ‏ عَلِمَ‏ أَنَّهُ‏ أَصَابَ‏ ثَوْبَهُ‏ جَنَابَةٌ قَبْلَ أَنْ يُصَلِّيَ ثُمَّ صَلَّى فِيهِ وَ لَمْ يَغْسِلْهُ فَعَلَيْهِ أَنْ يُعِيدَ مَا صَلَّى الْحَدِيثَ».

اما صورت دوم که «الصلاة فی النجس جاهلا بالحکم» است، مرحوم صاحب عروه این صورت را به قسم قبلی ملحق کرده است، یعنی در اینجا هم نماز باطل است. فرقی بین صورت اول و دوم وجود ندارد، چون طهارت شرط نماز است، لذا جاهل به حکم مانند عالم به حکم است.

اما ما دو نوع جاهل داریم، یک وقت جاهل، جاهل مقصر است و یک وقت جاهل قاصر است، جاهل مقصر یعنی با اینکه تمکن تعلیم را داشته، اما دنبال تعلیم حکم نرفته است، چه اجتهاداً و چه تقلیداً، پس در اینجا نماز آن شخص باطل است، چون مأمور به در اینجا هم واجد شرایط است و منعی هم در کار نیست، لذا شخص بعد از بر طرف شدن جهل، در داخل وقت باید نماز را اعاده کند و در خارج از وقت هم باید قضاء آن را بجا آورد.

بعضی از بزرگان بین جاهل ملتفت و جاهل غافل فرق گذاشتند، جاهل ملتفت یعنی کسی که به جهل خودش التفات دارد که از آن به شاک هم تعبیر می شود، و بین آن جاهلی که غافل است و فکر می کند نمازش صحیح است.

اما طبق نظر بنده جاهل مقصر اعم از اینکه ملتفت باشد یا اینکه غافل باشد، نمازش صحیح نیست.

جاهل ملتفت: در اینجا اشتغال یقینی برائت یقینی می­خواهد، چون شخص التفات دارد، پس باید احتیاط کند و نباید به مشکوک الصحه اکتفاء کند، لذا وظیفه جاهل ملتفت شاک، رجوع به احتیاط است، پس باید نمازش را در داخل وقت اعاده و در خارج وقت قضاء آن را بجا آورد.

جاهل غافل: غفلت موجب نمی­شود که عمل انسان صحیح باشد و یا اینکه شرطیت چیزی برداشته شود، یا مانعیت نجاست برداشته شود. بنابراین اگر شخص غافل باشد و در داخل وقت متوجه شود، باید نمازش را اعاده کند، اما اگر در خارج یادش آمد، باید نماز را قضاء کند.

البته این نوع از فرق گذاشتن بین التفات و غافل مطابق نظر مشهور از اصولیین است که فرمودند خطابات الهیه شامل جاهلین، غافلین و امثال آن نمی­شود، اما در آنجا بحث کردیم و عرض کردیم که اینگونه نیست، بلکه خطابات الهیه و قوانین الهیه خطابش عمومی است و همه را شامل می شود.

حضرت امام رحمة الله علیه نیز در تهذیب الاصول جلد 1 صفحه 241 و 242 همین فرمایش را دارند و می­فرمایند خطابات الهیه شخصیه نیستند و متوجه یک شخص نمی­شود، اینطور نیست که خطابات الهی فقط به یک قشر خاص اختصاص پیدا کند، اینگونه نیست، بلکه خطابات الهیه قانون است و قانون عمومیت دارد و جمیع مکلفین را شامل می شود، حتی همه ذوی الاعذار را؛ اعم از جاهلین و غافلین را. فقط عقاب از ذوی الاعذار برداشته می­شود، اما تکلیف در جای خودش است، لذا خطابات الهیه در جای خودش است و این مطلب درست هم می­باشد.

بنابراین چیزی که قانون شد، مخاطبش تمام انسانها هستند، انسان بما هو انسان، یعنی مکلف بما هو مکلف، هر کسی در هر جایی که می­خواهد باشد، جاهل یا غافل باشد. البته در جایی که جاهل و غافل است، خصوصا در جایی که غفلت آن ادامه داشته باشد و قاصر باشد، عقاب ندارد، اما تکلیف در جای خودش باقی است.

لذا نتیجه این می­شود که مقتضای ادله این است که صلاة جاهل مقصر مطلقا باطل است، یعنی چه ملتفت باشد و چه غافل باشد، فرقی در این جهت نمی­کند.

و صلی الله علی محمد و آل محمد.

دانلود فایل صوتی از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2019/10/fiJh98-sh-31-1.mp3[/QR]

دانلود پی دی اف از طریق بارکد

[QR size=”150×150″ link=”yes”]http://www.m-h-mokhtari.com/wp-content/uploads/2019/10/فقه-ش-31.pdf[/QR]

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *